در هر عصر، انسانها خدا را در آینهی دانشی میدیدند که خودشان در آن به بلوغ رسیده بودند. گویی هرگاه بشر به فهم عمیقتری از جهان میرسید، همان فهم را به ساحت الوهیت نسبت میداد و خدا را «پدر» یا سرچشمهی آن علم میدانست.
زمانی که هنر زبان اصلی انسان بود، خدا هنرمند دیده میشد؛ خالقی که جهان را نه فقط ساخته، بلکه زیبا ساخته است. نظم رنگها، نسبتها، فرمها و هماهنگی طبیعت، نشانهی ذوق و خلاقیت او تلقی میشد. جهان یک اثر هنری بود و خدا، هنرمندی که امضایش در هر برگ، هر کوه و هر انسانی دیده میشد.
در دورانی که فلسفه به اوج رسید، خدا فیلسوف درک شد؛ عقلی مطلق که جهان را بر اساس معنا، علت و غایت پدید آورده است. اگر انسان میتوانست دربارهی هستی پرسش کند، پس خالق هستی خود باید سرچشمهی پرسش و پاسخ باشد. خدا حقیقتی دانسته میشد که پیش از هر اندیشهای اندیشیده است.
وقتی ریاضیات به زبان اصلی فهم جهان تبدیل شد، خدا ریاضیدان دیده شد، نظمی که در حرکت ستارگان، تناسب بدن انسان و تکرار الگوهای طبیعت جاری بود، تصادفی به نظر نمیرسید. همهچیز قابل اندازهگیری، محاسبه و پیشبینی بود، و این جهانِ قانونمند، ذهنی قانونگذار را در پسِ خود نشان میداد.
در عصر فیزیک، خدا بهصورت قانونگذار طبیعت درک شد،نیرویی که قوانین حرکت، زمان، فضا و انرژی را وضع کرده و خود از آنها فراتر ایستاده است. جهان ماشینی دقیق بود و خدا، مهندسی که آن را به حرکت درآورده است.
اما امروز، در عصر اطلاعات و آگاهی، تصویر تازهای شکل گرفته است. جهان دیگر فقط یک اثر هنری یا یک معادله یا یک دستگاه مکانیکی نیست، بلکه میتوان آن را یک برنامهی فوق پیشرفته و عمیق دانست. شبکهای از دادهها، الگوها، قوانین و روابط پویا که بهطور مداوم خود را بهروزرسانی میکند. در این نگاه، خدا یا همان آگاهی کل، نه صرفا خالق بیرونی، بلکه طراح یک سیستم زنده و هوشمند است.
جهانی که در آن از هنر برای زیبایی، از ریاضیات برای نظم، از فلسفه برای معنا، و از آگاهی برای جهت استفاده شده است؛ گویی همهی اینها زبانهای برنامه نویسی مختلف یک طراحی واحدند. برنامهای که زنده، پویا و چندلایه است.
شاید همانطور که انسان در هر عصر خدا را شبیه عمیقترین فهم خود دیده، امروز نیز در حال نزدیکشدن به درکی است که در آن خدا نه فقط «سازندهی جهان»، بلکه خودِ آگاهیِ جاری در آن است؛ آگاهیای که هم میبیند، هم ادراک می کند، هم خلق میکند و هم تجربه میکند…
پارت اول
اهورا💚